"De flow achterna: waarom we nog steeds niet begrijpen wat ons écht laat floreren op het werk"
Flow. Dat magische moment waarop je volledig opgaat in je werk, de tijd verdwijnt en alles vanzelf lijkt te gaan. Het is een ervaring die we allemaal kennen, maar verrassend genoeg nog steeds niet goed begrijpen. Ondanks decennia aan onderzoek blijft één vraag onbeantwoord: wanneer en waarom ontstaat flow eigenlijk?
Het doctoraat van Jonas De Kerf werpt nieuw licht op deze vraag – en toont tegelijk aan hoe complex het fenomeen werkelijk is.
Waarom flow zo belangrijk is
Flow is geen luxegevoel. Het is een krachtige motor voor welzijn, motivatie en prestaties. Mensen die flow ervaren, voelen zich meer vervuld en betrokken, presteren beter omdat ze afleidingen wegfilteren, blijven gemotiveerd om uitdagende taken op te zoeken en ervaren meer groei en zingeving in hun werk
Flow is daarmee een van de kernervaringen die bijdragen aan wat Aristoteles eudaimonia noemde: een leven waarin we ons potentieel realiseren.
Maar precies omdat flow zo waardevol is, wringt het dat we nog steeds niet goed weten hoe het ontstaat.
De grote paradox: we willen flow, maar we zoeken het op de verkeerde plekken
Onderzoek toont al jaren hetzelfde patroon:
Dit wordt de paradox van werk genoemd. We verlangen naar voldoening, maar kiezen vaak voor gemak.
Twee fundamentele misverstanden die flow-onderzoek al decennia hinderen
Het proefschrift toont dat het veld vastzit op twee grote conceptuele knopen.
1. Is flow dynamisch of stabiel?
Is flow iets dat per moment fluctueert, afhankelijk van de activiteit? Of is het een eigenschap van de persoon, waarbij sommigen nu eenmaal vaker flow ervaren?
Beide perspectieven bestaan naast elkaar, maar worden zelden expliciet gemaakt. Daardoor worden verkeerde methodes gebruikt en worden conclusies door elkaar gehaald.
2. Is flow discreet of continu?
Is flow een aan/uit-ervaring – je zit erin of niet? Of kan flow gradueel variëren in intensiteit?
Ook hier lopen theorie en metingen door elkaar. Veel studies behandelen flow als een schaal van 1 tot 10, terwijl het concept oorspronkelijk bedoeld was als een duidelijke toestand met een drempel. Deze ambiguïteiten zorgen voor tegenstrijdige meetinstrumenten, moeilijk vergelijkbare studies, onduidelijke theoretische modellen en methodologische keuzes die flow mogelijk verstoren in plaats van meten.
Kortom: we weten veel over flow, maar we begrijpen het nog steeds niet goed genoeg.
Wat het proefschrift toevoegt: drie studies, drie doorbraken
1. Flow is écht dynamisch – en sterk afhankelijk van de activiteit
Met de eerste studie (Experience Sampling Method, ESM) toont De Kerf aan dat flow binnen een dag sterk fluctueert.
Belangrijke triggers en remmers zijn o.a. taakcomplexiteit (kan flow stimuleren) en taakinbreuken (onderbrekingen breken flow af).
Flow blijkt dus vooral een moment-tot-moment-ervaring, niet iets dat stabiel in mensen zit.
2. Flow heeft zowel discrete als continue kenmerken
Met een dagreconstructiemethode (DRM) werd onderzocht hoe de drie kerncomponenten – absorptie, moeiteloze controle en intrinsieke beloning – samen unieke patronen vormen. Niet elke combinatie leidt tot flow en soms leidt dezelfde intensiteit van twee componenten tot heel andere ervaringen, zoals stress of opwinding.
Flow is dus niet zomaar “een beetje meer of minder”. Flow heeft een duidelijke structuur.
3. Onze meetmethoden beïnvloeden wat we denken dat flow is
De studies tonen dat:
Het proefschrift pleit daarom voor methoden die dichter bij de ervaring blijven zonder ze te verstoren – zoals DRM – en voor meer expliciete keuzes in hoe we flow conceptualiseren.
Waarom dit ertoe doet voor organisaties en professionals
Flow is geen zweverig concept. Het is een van de sterkste voorspellers van productiviteit, creativiteit, werkplezier en duurzame inzetbaarheid. Maar zolang we niet helder hebben wat flow precies is, blijven interventies gebaseerd op aannames. Dit proefschrift helpt organisaties, onderzoekers en coaches om:
Het resultaat: een accurater, rijker en bruikbaarder begrip van wat mensen laat floreren in hun werk.
De kernboodschap
Flow is geen mysterieus geluksmoment. Het is een complexe, dynamische ervaring die ontstaat wanneer uitdaging, vaardigheden en aandacht samenkomen. Maar om flow te stimuleren, moeten we eerst helder krijgen wat we precies willen meten en begrijpen. Dit proefschrift brengt ons een grote stap dichter bij dat doel.
Chasing the flow, Addressing key conceptual, theoretical, and methodological challenges to study flow at work - Jonas De Kerf - Dissertation presented to obtain the degree of Doctor in Business Economics (PhD) by KU Leuven and the degree of Doctor in Psychological Sciences by Vrije Universiteit Brussel – Nr 930 - 2025
