De meeste mensen hebben plannen voor de toekomst. Maar niet iedereen bereikt zijn langetermijndoelen. Vaak worden dergelijke mislukkingen 'toegeschreven' aan de vele verleidingen die in onze omgeving bestaan en die onmiddellijk, in tegenstelling tot uitgesteld, genot kunnen beloven. Die verleidelijke alternatieven kunnen aanleiding geven tot een motivatieconflict, waarbij individuen zelfbeheersing moeten uitoefenen om het conflict op te lossen ten gunste van het langetermijndoel. Het falen van mensen om te handelen in overeenstemming met hun langetermijndoelen wordt daarom doorgaans gezien als een probleem van te weinig zelfbeheersing. Hier dagen we dat conventionele idee uit en stellen we in plaats daarvan dat die problemen ook kunnen voortkomen uit te weinig plezier.
Een probleem van te weinig plezier?
Er wordt steeds meer erkend dat traditionele methoden om de zelfbeheersing te vergroten niet zo effectief zijn geweest als verwacht. Onderzoek naar hoe genot in veel situaties opzettelijk, onproblematisch en zelfs heilzaam kan zijn, krijgt meer aandacht.
De 3 centrale aspecten van zelfbeheersing die het mislukken van langetermijndoelen kunnen veroorzaken:
Eerst wordt besproken hoe plezier de keuze of voorkeur beïnvloedt in een situatie (initiëren). Vervolgens wordt onderzoek gepresenteerd naar hoe plezier van invloed is op hoe lang mensen zich aan een activiteit houden (volharding). Ten slotte wordt de rol van plezier besproken bij het weerstaan aan verleidingen (weerstand).
1 - Initiëren bij plezier
De gebruikelijke manier om problemen met zelfcontrole aan te pakken is om het langetermijndoel of de bijbehorende concrete actie toegankelijker en leuker te maken. Hierdoor vergroot dus de kans dat deze wordt uitgevoerd. Daardoor hoopt men acties met uitgestelde beloningen direct bevredigend te maken en dus aantrekkelijker om aan te gaan. Het vergroten van het (verwachte) plezier van acties op lange termijn motiveert mensen om die acties te initiëren, en is daarmee een veelbelovend instrument voor gedragsverandering op het gebied van gezond eten, bewegen en duurzaamheid.
2 - Volharden bij plezier
Positieve ervaringen, zoals plezier en genot, zouden het niet alleen gemakkelijker moeten maken om de lange termijnactie lange te starten, ze zouden het ook waarschijnlijker moeten maken om betrokken te blijven en de actie in de toekomst te herhalen. Strategieën zoals taakverrijking (d.w.z. het aangenamer maken van de activiteit, bijvoorbeeld naar muziek luisteren tijdens het hardlopen of tijdens het schoonmaken) werken het beste voor volharding bij activiteiten met een lage in vergelijking met een hoge cognitieve belasting. De ervaring van plezier neemt cognitieve bronnen in beslag. Activiteiten die meer cognitieve inspanning vereisen (bijv. studeren) kunnen baat hebben bij minder veeleisende (bijv. het creëren van een comfortabele studiesfeer) taakverrijking, zodat interferentie minimaal is.
Regelmatige hernieuwde betrokkenheid bij lange termijnactiviteiten is cruciaal om vooruitgang te boeken of doelen te bereiken. De traditionele benadering van 'het oefenen van zelfbeheersing', laat slechts een beperkte effectiviteit zien.
Positieve ervaringen tijdens de actie zouden het ook waarschijnlijker moeten maken om in de toekomst opnieuw deel te nemen. Het ervaren van positief affect tijdens een gezondheidsgedrag (bijv. sporten) verhoogt de stimulans tot het stellen van dit gedrag. Alles bij elkaar ondersteunt dit werk verder het idee dat het vergroten van onmiddellijk plezier tijdens het nastreven van doelen op de lange termijn doorzettingsvermogen ondersteunt.
Een andere manier waarop plezier in de loop van de tijd doorzettingsvermogen kan ondersteunen, is door een evenwicht te vinden tussen langetermijn- en pleziergerichte, zogenaamde hedonistische doelen. Onderzoek naar strategische toegeeflijkheid toont aan dat het opnemen van plezierige activiteiten in iemands doelplan niet noodzakelijkerwijs de prestaties vermindert. Een pauze nemen van het nastreven van doelen op de lange termijn kan gewoon nodig zijn om de motivatie en cognitieve middelen terug te krijgen, die nodig zijn voor trouw op de lange termijn. Het plannen van pauzes kan het ook gemakkelijker maken om negatieve emoties gerelateerd aan het ‘zelf’ (bijv. schuldgevoelens) te reguleren.
3 - Weerstand bij plezier
De uitdaging om weerstand te bieden aan aantrekkelijke maar tegenstrijdige alternatieven voor het langetermijndoel wordt traditioneel benaderd door de controle te vergroten of de verleidingskracht te verminderen. Ons nieuwe perspectief suggereert echter dat het genieten van deze aantrekkelijke alternatieven ook kan helpen bij het reguleren van hun consumptie. Empirisch bewijs suggereert dat mensen die werden aangemoedigd om op bewuste manier chocolade te consumeren, er meer van genoten en later minder calorieën consumeerden.
Ten tweede breidde een recente studie die bevindingen uit en toonde aan dat een gebrek aan plezier tijdens consumptie mensen ontevreden maakt, hunkerend naar meer. Dit suggereert dat niet alleen een lage zelfbeheersing maar ook een laag genot, betrokken is bij overconsumptie (de verleidingskracht vergroot).
Mensen met een laag hedonisch vermogen hebben moeite om van ervaringen te genieten vanwege opdringerige gedachten over langetermijndoelen (bijv. gedachten over werk bederven het plezier van ontspannen). Het kan hen motiveren om dit gebrek aan plezier te compenseren. Deze bevindingen samen suggereren dat een gebrek aan plezier kan bijdragen aan ongezonde patronen (overconsumptie, alcoholgebruik, …).
Conclusie
Op basis van recent empirisch werk op verschillende gebieden stellen we dat het veelbelovend kan zijn om het perspectief te veranderen en gedragsproblemen te benaderen als problemen van te weinig plezier. Plezier kan het initiëren van doelgericht gedrag ondersteunen, het volhardingsvermogen van mensen in hun streven naar doelen op de lange termijn en hun vermogen om verleidelijke alternatieven te weerstaan. Concreet, in plaats van wilskracht te trainen en mensen aan hun doelen te herinneren, zouden we hen kunnen aanmoedigen om hun doelgerichte acties te verrijken, doelgerichte acties te verkennen die ze persoonlijk het leukst vinden, en plezier te maximaliseren door afleiding te vermijden.
Verder systematisch onderzoek is essentieel om het begrip hieromtrent te verdiepen.
Becker D., Bernecker K., Guobyte A. & Ganama D., ‘Pleasureful self-control’? A new perspective on old problems, Current Opinion in Psychology, 2024, vol. 60, 101888