Het verhaal van de romeinse keizer, Marcus Aurelius. Aanhanger & verspreider van het stoïcisme.

Deze oude wijsheid werd herhaaldelijk doorgegeven door de vrijmetselarijloges. De 4 belangrijke waarden van de Griekse filosofie vormen ook de 4 hoekstenen van de loge: voorzichtigheid, rechtvaardigheid, standvastigheid en zelfbeheersing. Ook aangeduid als wijsheid, rechtvaardigheid, moed en matigheid.

Socrates was de eerste persoon die de filosofische methode toepaste op ethische vraagstukken. Hij stelde dat het nodig was om meer belang te hechten aan wijsheid en deugden dan aan iets anders. Iedereen die in staat is een meer rationele en gezonde set van kernwaarden aan te nemen, met een grotere onverschilligheid ten aanzien van de zaken waar de meesten onder ons zich zorgen over maken, zou er in moeten slagen om meer emotioneel veerkrachtig te zijn. De Stoïcijnse school focust zich op de praktische kant van Socratische filosofie, niet alleen door het ontwikkelen van deugden (zelfdiscipline en moed) maar ook door extensief gebruik van psychologische oefeningen. Het filosofisch beginpunt van cognitieve therapie (CBT) kunnen teruggebracht worden naar de Stoïcijnse filosofen.

De auteur neemt je doorheen het boek mee in het leven van Marcus Aurelius en geeft je zo mee wat de Stoïcijnse mind-sterkte is en hoe je kan komen tot een diep gevoel van voldoening. De Stoïcijnen kunnen je immers leren hoe

• een gevoel van richting in het leven te bekomen,
• om te gaan met tegenslag,
• kwaadheid op jezelf tegen te gaan,
• je behoeften te matigen,
• gezonde vormen van plezier te ervaren,
• pijn en ziekte geduldig te verdragen,
• om te gaan met verlies, en
• misschien zelfs je eigen sterfelijkheid onder ogen te zien, terwijl je net zo onverstoorbaar blijft als Socrates.

Als we onze eigen dood echt accepteren als een onontkoombaar feit van het leven, heeft het geen zin meer om onsterfelijkheid te wensen, net zo min als om te verlangen naar een lichaam dat zo hard is als diamant of om te kunnen vliegen op de vleugels van een vogel. Zodra we de waarheid - dat bepaalde tegenslagen onvermijdelijk zijn - stevig genoeg kunnen vastnemen en dus begrijpen, voelen we niet langer de behoefte om ons daar zorgen over te maken. Leer dus om verschillende vormen van tegenslagen tegemoet te treden met kalme waardigheid, levend in overeenstemming met de rede en het toepassen van de kardinale deugden: wijsheid, rechtvaardigheid, moed en matigheid.

Accepteren dat gebeurtenissen in het leven nooit voor de volle 100% aan onszelf kunnen toegeschreven worden en het feit dat sommige zaken onvermijdelijk zijn, maakt dat je ze kan bekijken als goed noch slecht. Het best is om die dingen vanuit onverschilligheid te bekijken. Het najagen van onverschillige zaken mag nooit ten koste gaan van het uitoefenen van de deugden.

Een consistent beeld van de kerndoctrines van de filosofie wordt gevormd door de definitie van het leven. Voor stoïcijnen is dat ‘leven in overeenstemming met de Natuur’, wat synoniem staat voor een wijs en deugdzaam leven. Mensen zijn in de eerste plaats denkende wezens, die in staat zijn om hun verstand te gebruiken. Dit stelt ons in staat om onze gedachten, gevoelens en driften te evalueren en te beslissen of ze goed of slecht, gezond of ongezond zijn. Leven in overeenstemming met de Natuur betekent het vervullen van ons natuurlijk potentieel voor wijsheid en dus te floreren als mens. De andere drie deugden zijn als het ware toepassingen van ‘wijsheid’ op onze acties in verschillende levensdomeinen.

Ongezonde emoties moeten niet onderdrukt worden, wel vervangen door gezonde. Seneca gaf ook de paradox aan dat we, om de deugden ‘moed en matigheid’ te kunnen toepassen, eerst een vorm van angst of verlangen moeten hebben. Ook een stoïcijn zal angst voelen als hij geconfronteerd wordt met gevaar (eerste, snelle reactie die we ook delen met dieren). Wat het verschil maakt is wat hij ermee doet (de tweede, beredeneerde reactie). Hij zal moed en zelfcontrole vertonen door de gevoelens te aanvaarden, er bovenuit te stijgen, en zijn vermogen tot redeneren benadrukken. Hij wordt niet verleid door het Sirene-lied van plezier of bang voor de pijn van de steek.

Soms treedt er verwarring op tussen Stoïcisme en stoïcisme. Dit laatste (met kleine s) is een karaktereigenschap die verwijst naar mentale hardheid of de mogelijkheid om pijn en tegenslag te verdragen zonder te klagen. Het negert echter de sociale dimensie van Stoïcisme welke te maken heeft met eerlijkheid, rechtvaardigheid en vriendelijkheid naar anderen. De filosofie leert ons ongezonde emoties om te zetten in gezonde door gebruik te maken van rede om waardeoordelen en andere geloven waarop ze zijn gebaseerd, uit te dagen. De sterkte van deze manier van leven zit dus in het sociale aspect, de vriendelijkheid die men beoefent. Ook in het nemen van een beslissing zal dit voldoende geduldig gebeuren, met de nodige beredenering totdat men een gevoel van voldoening heeft over het denkproces.

Stoïcijnen identificeren 5 deugden van spraak:

1. juiste grammatica en een goede woordenschat,
2. helderheid van uitdrukken, ideeën eenvoudig begrijpbaar maken,
3. beknoptheid, niet meer woorden gebruiken dan nodig,
4. geschiktheid van stijl, gepast voor het onderwerp en voor het publiek,
5. onderscheid of artistieke uitmuntendheid, en het vermijden van vulgariteit.

Een belangrijke eigenschap is het ‘distanciëren’ waarbij iemand de eigen gedachten of wat die gelooft, kan bekijken als constructies van de realiteit in plaats van de realiteit zelf. Gebeurtenissen zijn dus niet voor iedereen hetzelfde.

Ook de ‘dichotomie van controle’ is belangrijk. Stoïcijnen zien dit als de hoofdoorzaak van emotioneel leiden. We kunnen immers enkel onze eigen handelingen, intenties, beoordelingen, … controleren. Wanneer we externe zaken als goed of slecht beoordelen, vergeten we wat we onder controle hebben en proberen we ons verantwoordelijkheidsgebied uit te rekken. Stoïcijnen bekijken enkel de eigen acties als goed of slecht, deugdzaam of -wreed. Ze zetten externe zaken weg als ‘neutraal’.-

Reflecteer voldoende en vraag jezelf dan:, ISBN  Wa-t deed ik slecht? Wat deed ik goed? Wat kan ik anders doen?

Het verhelderen van onze waarden en proberen om meer in overeenstemming hiermee te leven, kan ons helpen naar een beter gevoel van richting en betekenis in het leven en dus naar meer tevredenheid en voldoening. Verwar in dit proces ‘plezier hebben’ niet met ‘gelukkig zijn’. Zelfcontrole is dus een aangewezen deugd, niets in overvloed of ‘te …’.

Strategieën om om te gaan met pijn:

• koppel je brein los van de sensatie,
• denk er aan dat de angst voor pijn meer schade toebrengt dan de pijn zelf,
• beschrijf de lichamelijke sensaties objectief in plaats van emotioneel,
• analyseer de sensaties en beperkt ze zo veel mogelijk tot de exacte locatie,
• bekijk de sensatie als beperkt in de tijd, veranderlijk en voorbijgaand,
• laat de strijd met de sensatie los en aanvaard deze als natuurlijk en neutraal,
• denk er aan dat je de mogelijkheid hebt om moed en doorzettingsvermogen te tonen.

De Stoïcijn bereidt zich ook voor om om te gaan met tegenslag. Dit doet hij/zij door zichzelf bloot te stellen aan de gedachten over negatieve gebeurtenissen. Deze ‘blootstellingstherapie’ zorgt voor emotionele gewenning, emotionele aanvaarding, cognitieve distanciëring, decatastroferen, realiteit testing, probleemoplossing en gedragsrepetitie.

Ook het bewust uitstellen van ‘zich zorgen maken’ is een techniek die gebruikt wordt. Hierbij is loslaten, zonder te onderdrukken een belangrijke actie, alsook het terugkeren met je gedachten in het hier en nu.

How to think like a roman emperor - The Stoic philosophy of Marcus Aurelius, Donald Robertson, St. Martin's Griffin New York, ISBN 978-1-250-62143-6