Ken je dat: je begint aan een gesprek met een open houding… en vijf minuten later sta je je toch te verdedigen alsof je leven ervan afhangt? Alsof toegeven dat de ander óók een punt heeft, meteen betekent dat jij verliest. Dat mechanisme is menselijk. Maar het maakt ons ook hard, kortaf en soms blind.
We leven in een tijd waarin gesprekken snel ‘zwart-wit’ worden. Alsof er nog maar twee opties zijn: voor of tegen, goed of fout. Dat voelt overzichtelijk, maar het maakt ons ook sneller hard. We luisteren minder lang, we reageren sneller, en voor je het weet ben je niet meer aan het praten met een mens, maar met een label.
In Verslaafd aan ons eigen gelijk beschrijft Lammert Kamphuis hoe een meningsverschil stilletjes kan veranderen in een identiteitsstrijd. Je verdedigt dan niet alleen een idee, maar ook jezelf—of de groep waar je bij wil horen. En hoe onzekerder de wereld voelt, hoe verleidelijker het wordt om je vast te klampen aan één verhaal dat wél zeker lijkt. Online helpt daar niet bij: algoritmes geven ons graag bevestiging, en zo oefenen we steeds minder in het verdragen van een ander geluid.
Het scherpe van het boek is dat het niet alleen naar de maatschappij wijst, maar ook naar ons brein. We zoeken nu eenmaal graag naar bevestiging. Als informatie niet past, praten we het weg. Als iemand anders iets zegt dat schuurt, voelt dat al snel als een aanval. En net daar zit een sleutel: niet alles wat schuurt is gevaar. Soms is het gewoon een kans om iets bij te leren.
Kamphuis noemt dat perspectivistische lenigheid: het vermogen om even door de ogen van de ander te kijken, zonder meteen je eigen ruggengraat te verliezen. Dat kan verrassend concreet. Draai in je hoofd een standpunt om en zoek argumenten voor de andere kant.
Als je in gesprek (of conflict) gaat met iemand, beschrijf dan eerst alleen zo objectief mogelijk wat je zag of hoorde, en pas daarna wat je ervan vindt. Probeer dus de zaken te ontdoen van je oordeel dat je er als mens automatisch aan wil vastkleven.
En stel één vraag extra voordat je reageert—een echte vraag, om te begrijpen in plaats van te winnen.
Misschien is de moeilijkste zin daarom ook de meest bevrijdende: ik weet het niet. Niet als zwakte, maar als open deur. Want zodra je durft toe te geven dat je beeld niet compleet is, gebeurt er iets ... je wordt nieuwsgieriger, zachter, en vaak ook slimmer. En dan wordt een gesprek weer een ontmoeting, in plaats van een gevecht.
Tot slot, onze felheid zegt niet altijd iets over de waarheid van onze mening, maar vaak iets over onze behoefte aan zekerheid. Maar ook aan het geraakt worden in de waarden die we nastreven. Probeer deze te achterhalen en je zal vaak sneller tot een wederzijds gedragen idee komen.
Als dit thema je raakt, is dit boek echt de moeite: toegankelijk, praktisch en tegelijk confronterend op een milde manier.
Om af te sluiten, drie vragen die je jezelf eens kunt stellen:
Als je merkt dat je hierop 'aanslaat', lees dan vooral Verslaafd aan ons eigen gelijk. Het zet je niet op tegen de ander, maar nodigt je uit om je eigen denkgewoonten te zien—en dat is vaak precies waar beweging begint.
Verslaafd aan ons eigen gelijk. Pleidooi voor perspectivistische lenigheid.
Lammert Kamphuis - De Bezige Bij, Amsterdam - 2023, 9e druk oktober 2025 - ISBN 978 94 031 2835 1