Weten wat je niet weet van Adam Grant is duidelijk een boek dat je anders doet kijken naar kennis. Het boek draait om een eenvoudige, maar ongemakkelijke vraag: hoe vaak durven wij onze eigen overtuigingen opnieuw te bekijken? Niet die van anderen, want daarin zijn we meestal erg goed. We zien snel waar iemand anders te kort door de bocht gaat. Maar onze eigen meningen voelen vaak als 'bezit', zijn soms zelfs als een deel van wie we zijn. Precies daar begint volgens Grant het probleem.

Grant laat zien dat intelligentie op zichzelf niet genoeg is. Slim zijn helpt ons om problemen op te lossen, maar het beschermt ons niet automatisch tegen koppigheid. Integendeel: hoe slimmer we zijn, hoe beter we vaak worden in het verdedigen van ons eigen gelijk. We zoeken bewijs dat ons bevestigt, we schuiven lastige feiten opzij. Echter, in een wereld die voortdurend verandert, is het misschien belangrijker om goed te kunnen heroverwegen dan om snel een antwoord klaar te hebben.

In gesprekken nemen we vaak drie rollen aan. We worden dominee wanneer we onze overtuigingen willen verkondigen, aanklager wanneer we de ander z'n fout willen bewijzen en politicus wanneer we vooral steun zoeken. In al die rollen zijn we bezig met winnen of verdedigen.

Grant nodigt ons uit om vaker de rol van wetenschapper te kiezen: begin niet met zekerheid maar met nieuwsgierigheid, stel vragen, test aannames, zoek bewijs en pas je mening aan wanneer de feiten daarom vragen. Dat vraagt moed, want je moet kunnen zeggen: misschien zit ik fout.

Die houding is geen gebrek aan zelfvertrouwen maar zelfverzekerde bescheidenheid, het geloof dat je kunt leren, terwijl je tegelijk beseft dat je huidige antwoord misschien niet het beste antwoord is. Wees jezelf er van bewust dat het soms juist krachtig is om toe te geven dat je iets nog niet weet, dat je je vergist hebt of dat je je mening hebt bijgesteld.

Dat is misschien de meest bevrijdende gedachte: ongelijk hebben hoeft geen nederlaag te zijn want het kan betekenen dat je iets hebt geleerd. Wie zijn mening niet vastlijmt aan zijn identiteit, krijgt ruimte om te groeien. Je bent iemand die zoekt naar betere inzichten zodat het gesprekken lichter maakt, beslissingen beter en relaties eerlijker.

Belangrijk is te weten hoe je anderen kunt helpen om zich open te stellen. Mensen veranderen zelden van mening omdat iemand hen overspoelt met feiten of hen in een hoek duwt. Hoe harder je duwt, hoe groter de kans dat de ander terugduwt. Draai dat om: hoe bozer en vijandiger de ander zich uit, des te nieuwsgieriger en geïnteresseerder jij je gedraagt.

Met andere woorden, een goed gesprek hoeft daarom niet te lijken op een gevecht, maar wel op een dans. Leer de ander beter kennen door te zoeken naar raakvlakken, oprechte vragen te stellen en echt te luisteren.

Soms is één goede vraag sterker dan tien goede argumenten: welk bewijs zou jou van mening doen veranderen? Of: hoe ben je oorspronkelijk tot die overtuiging gekomen?

Luisteren moet niet als doel hebben slimmer te antwoorden, maar wel om te begrijpen. Wanneer mensen zich gehoord voelen, hoeven ze zich minder te verdedigen en ontstaat er ruimte om hun eigen gedachten te onderzoeken. Een cultuur waarin mensen durven zeggen wat ze niet weten, fouten mogen toegeven en elkaar respectvol mogen tegenspreken, is een cultuur waarin groei mogelijk wordt.

Ook in ons persoonlijke leven is heroverwegen onmisbaar. We maken plannen over wie we willen worden, welk werk we willen doen en hoe ons leven eruit moet zien. Zulke plannen kunnen richting geven, maar ze kunnen ook tot tunnelvisie leiden. We blijven dan vasthouden aan een oude droom, niet omdat die nog past, maar omdat we er al zoveel in hebben geïnvesteerd. Sta af en toe stil en durf jezelf eerlijk te bevragen: past dit nog bij wie ik nu ben?

De grote kracht van Weten wat je niet weet zit in de mildheid waarmee het je confronteert. De auteur zegt niet dat je nergens meer zeker van mag zijn. Hij vraagt alleen of je bereid bent om je zekerheden af en toe tegen het licht te houden. Niet uit zwakte, maar uit wijsheid.

Want wie weet wat hij niet weet, blijft nieuwsgierig. Wie nieuwsgierig blijft, blijft leren. En wie blijft leren, kan vrijer leven.

Zie dus jezelf als iemand die onderweg is en groeit. Onder andere door je oude overtuigingen gewoon opnieuw bekijken. Ontdek dat van gedachten veranderen geen teken is van zwakte, maar van beweging.

Weten wat je niet weet. De kracht van nieuwsgierigheid en een weloverwogen mening - Adam Grant - A. W. Bruna Uitgevers B.V., Amsterdam - 3e druk juni 2024 - ISBN 978 94 005 1411 9